Ενεργό ερευνητικό πρωτόκολλο Για συμμετοχή πατήστε εδώ

Για ραντεβού καλέστε στο 211 210 2001
info@maxoura.gr Για ραντεβού καλέστε στο 211 210 2001

Γιατί το φθινόπωρο θέλουμε να μείνουμε σπίτι; Τι συμβαίνει στον εγκέφαλό μας;

Η έντονη επιθυμία να παραμείνουμε στο σπίτι το φθινόπωρο (συχνά αναφερόμενη ως autumn nesting) δεν είναι απλώς ψυχολογική διάθεση ή ξαφνική βαρεμάρα, αλλά αποτέλεσμα μετρήσιμων νευροβιολογικών, ορμονικών και εξελικτικών μεταβολών στον ανθρώπινο εγκέφαλο.

Νευροχημικές αλλαγές

Η σταδιακή μείωση της διάρκειας της ημέρας επηρεάζει άμεσα τους νευροδιαβιβαστές που ρυθμίζουν τη διάθεση και την εγρήγορση. Σε έρευνα με τομογραφίες εκπομπής ποζιτρονίων (PET) που δημοσιεύτηκε στο Archives of General Psychiatry, η ομάδα του Πανεπιστημίου του Τορόντο (Praschak-Rieder et al., 2008) έδειξε ότι τα επίπεδα του μεταφορέα σεροτονίνης αυξάνονται έως και 40% το φθινόπωρο και τον χειμώνα. Ο μεταφορέας αυτός καθαρίζει ταχύτερα τη σεροτονίνη από τις συνάψεις, αφήνοντας λιγότερη ελεύθερη σεροτονίνη στον εγκέφαλο. Το αποτέλεσμα είναι μειωμένη ενέργεια, πεσμένη διάθεση και περιορισμένη όρεξη για εξωτερική κοινωνική δραστηριότητα.

Επιπλέον, το λιγότερο φως καταγράφεται από τα φωτοευαίσθητα γαγγλιακά κύτταρα του αμφιβληστροειδούς, οι οποίοι στέλνουν σήμα στο κεντρικό βιολογικό ρολόι του εγκεφάλου (μια περιοχή στον υποθάλαμο). Αυτό δίνει εντολή στην επίφυση να ξεκινήσει την παραγωγή μελατονίνης νωρίτερα μέσα στην ημέρα, παρατείνοντας το αίσθημα υπνηλίας και την ανάγκη για απόσυρση.

Μετατόπιση νοητικών πόρων

Μια πρωτοποριακή μελέτη από το Πανεπιστήμιο της Λιέγης (Βέλγιο), δημοσιευμένη στην Εθνική Ακαδημία Επιστημών των ΗΠΑ (PNAS, Meyer et al., 2016), εξέτασε τη λειτουργία του εγκεφάλου με λειτουργική μαγνητική τομογραφία (fMRI) υπό απόλυτα ελεγχόμενες εργαστηριακές συνθήκες, χωρίς καμία εξωτερική ένδειξη εποχής. Τα ευρύματα έδειξαν ότι η διαρκής προσοχή (sustained attention) εμφάνισε το υψηλόγτερο επίπεδο ενεργοποίησης ηύρω στο θερινό ηλιοστάσιο και το χαμηλότερο τον χειμώνα. Αντίθετα η ενεργός μνήμη (working memory/επιτελική λειτουργία) κατέγραψε τη μέγιστη εγκεφαλική απόκριση γύρω στη φθινοπωρινή ισημερία.

Αυτό υποδηλώνει ότι το φθινόπωρο ο εγκέφαλος δεν “υπολειτουργεί”, αλλά αλλάζει τρόπο λειτουργίας. Δηλαδή, μειώνει την εξωστρεφή εγρήγορση προς το περιβάλλον και ανακατανέμει νοητικούς πόρους σε πιο εστιασμένες, εσωτερικές επιτελικές διεργασίες.

Εξελικτικό ένστικτο διατήρησης ενέργειας

Αν και οι άνθρωποι δεν πέφτουμε σε χειμερία νάρκη, η εξελικτική ψυχολογία και η ανθρωπολογία αναγνωρίζουν στο φθινόπωρο έναν προσαρμοστικό μηχανισμό διατήρησης ενέργειας (Energy Conservation Hypothesis).

Προτού υπάρξει σύγχρονη θέρμανση και αφθονία τροφής, η έκθεση στο κρύο απαιτούσε τεράστια ενεργειακή δαπάνη για θερμορρύθμιση. Η παραμονή στη «φωλιά» μείωνε την κατανάλωση θερμίδων και τον κίνδυνο έκθεσης σε αντίξοες καιρικές συνθήκες.

Η μετάβαση από το δροσερό περιβάλλον σε ένα ζεστό, προστατευμένο καταφύγιο ενεργοποιεί ένα κύκλωμα νευροφυσιολογικής ανταμοιβής (έκκριση ενδορφινών). Παράλληλα, ο ψυχρός αέρας ενεργοποιεί το πνευμονογαστρικό νεύρο και το παρασυμπαθητικό σύστημα, μειώνοντας την κορτιζόλη (ορμόνη του στρες) και θέτοντας το σώμα σε κατάσταση rest and restore.

Winter Blues

Πέρα από την κλινική Εποχική Συναισθηματική Διαταραχή (SAD), επιδημιολογικές μελέτες δείχνουν ότι ένα 10% έως 20% του υγιούς πληθυσμού στα εύκρατα γεωγραφικά πλάτη εμφανίζει τη λεγόμενη υποκλινική μορφή (subsyndromal SAD). Αυτή εκδηλώνεται από τα μέσα του φθινοπώρου με:

  • Ήπια κοινωνική απόσυρση (προτίμηση για μοναχικές ή οικιακές ασχολίες).
  • Αύξηση των ωρών ύπνου.
  • Επιθυμία για τροφές πλούσιες σε υδατάνθρακες, οι οποίες αυξάνουν προσωρινά τη διαθεσιμότητα τρυπτοφάνης στον εγκέφαλο και ενισχύουν πρόσκαιρα τη σύνθεση σεροτονίνης.

Η ανάγκη να μαζευτούμε στο σπίτι αποτελεί ένα βιολογικά προγραμματισμένο “φρένο”. Ο εγκέφαλος προσαρμόζει τον μεταβολικό και ψυχολογικό του ρυθμό στις συνθήκες της φύσης, στρέφοντας τη συμπεριφορά από την εξωστρέφεια στην αυτοσυντήρηση.

Την επόμενη φορά, λοιπόν, που θα ακυρώσετε μια έξοδο για να μείνετε κάτω από μια κουβέρτα διαβάζοντας ένα βιβλίο ή βλέποντας μια ταινία, μην νιώσετε ενοχές. Δεν υποκύπτετε στην αδράνεια, ανταποκρίνεστε σε μια πανάρχαια βιολογική διαδικασία νευροδιαβιβαστών, κιρκάδιων ρυθμών και εξελικτικών ενστίκτων που σας καλούν να επιβραδύνετε.

Σημαντική σημείωση: Το παρόν άρθρο έχει αποκλειστικά ενημερωτικό και εκπαιδευτικό χαρακτήρα και βασίζεται σε δημοσιευμένα επιστημονικά δεδομένα. Δεν αποτελεί σε καμία περίπτωση ιατρική πράξη, μέσο ή υλικό αυτοδιάγνωσης, ούτε μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη διάγνωση τρίτων προσώπων.
Εάν παρατηρείτε έντονα ή παρατεταμένα συμπτώματα αδράνειας, χρόνιας κόπωσης, έντονης μελαγχολίας ή αισθητής έκπτωσης στη λειτουργικότητά σας στην καθημερινότητα, συνιστάται να απευθυνθείτε άμεσα σε έναν εξειδικευμένο και πιστοποιημένο επαγγελματία ψυχικής υγείας για εξατομικευμένη κλινική αξιολόγηση και υποστήριξη.

Βιβλιογραφία
  1. Praschak-Rieder, N., Willeit, M., Wilson, A. A., Houle, S., & Meyer, J. H. (2008). Seasonal variation in human brain serotonin transporter binding by positron emission tomography. Archives of General Psychiatry, 65(9), 1072–1078. https://doi.org/10.1001/archpsyc.65.9.1072
  2. Meyer, C., Muto, V., Jaspar, M., Kussé, C., Lambot, E., Chellappa, S. L., … & Vandewalle, G. (2016). Seasonality in human cognitive brain functions. Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS), 113(11), 3066–3071. https://doi.org/10.1073/pnas.1518129113
  3. Rosenthal, N. E., Sack, D. A., Gillin, J. C., Lewy, A. J., Goodwin, F. K., Davenport, Y., … & Wehr, T. A. (1984). Seasonal affective disorder: A description of the syndrome and preliminary findings with light therapy. Archives of General Psychiatry, 41(1), 72–80. https://doi.org/10.1001/archpsyc.1984.01790120076010
  4. Wehr, T. A., Duncan, W. C., Sher, L., Aeschbach, D., Schwartz, P. J., Neumeister, A., Turner, E. H., Postolache, T. T., & Rosenthal, N. E. (2001). A circadian signal of change of season in patients with seasonal affective disorder. Archives of General Psychiatry, 58(12), 1108–1114. https://doi.org/10.1001/archpsyc.58.12.1108
  5. Wurtman, R. J., & Wurtman, J. J. (1995). Brain serotonin, carbohydrate-craving, obesity and depression. Obesity Research, 3(Suppl 4), 477S–480S. https://doi.org/10.1002/j.1550-8528.1995.tb00215.x