Ενεργό ερευνητικό πρωτόκολλο Για συμμετοχή πατήστε εδώ

Για ραντεβού καλέστε στο 211 210 2001
info@maxoura.gr Για ραντεβού καλέστε στο 211 210 2001

Υπάρχουν τελικά στυλ μάθησης;

Μαθητής που χρησιμοποιεί διαφορετικούς τρόπους μάθησης, όπως σημειώσεις, εικόνες και βιβλία

Πολλοί έχουμε πει κάποια στιγμή «εγώ είμαι οπτικός τύπος» ή «εγώ μαθαίνω καλύτερα όταν το ακούω». Και πράγματι, οι άνθρωποι έχουμε προτιμήσεις. Άλλος αγαπά τα σχεδιαγράμματα (όπως εγώ για παράδειγμα), άλλος θέλει να ακούσει μια εξήγηση, άλλος χρειάζεται να κρατήσει σημειώσεις για να οργανώσει τη σκέψη του. Μέχρι εδώ, όλα καλά. Ο εγκέφαλος επιτρέπεται να έχει γούστα.

Το πρόβλημα αρχίζει όταν οι προτιμήσεις αυτές μετατρέπονται σε «τύπους ανθρώπων». Δηλαδή όταν λέμε ότι κάποιος είναι οπτικός, ακουστικός ή κιναισθητικός μαθητής και ότι μαθαίνει καλύτερα μόνο όταν η πληροφορία του δοθεί με τον αντίστοιχο τρόπο. Αυτή είναι η γνωστή θεωρία των «στυλ μάθησης», η οποία έχει γίνει ιδιαίτερα δημοφιλής στην εκπαίδευση, αλλά δεν υποστηρίζεται επαρκώς από την επιστημονική έρευνα.

Τι λέει η θεωρία των στυλ μάθησης;

Η βασική ιδέα είναι ότι κάθε άνθρωπος έχει έναν κυρίαρχο τρόπο με τον οποίο μαθαίνει. Για παράδειγμα, ότι κάποιοι μαθαίνουν καλύτερα βλέποντας εικόνες, άλλοι ακούγοντας πληροφορίες και άλλοι μέσα από κίνηση ή πράξη. Από αυτή την ιδέα προκύπτει και η υπόθεση ότι η διδασκαλία πρέπει να «ταιριάζει» στο στυλ του κάθε μαθητή.

Ακούγεται λογικό. Είναι απλό, ευχάριστο και μας δίνει την αίσθηση ότι καταλαβαίνουμε πώς λειτουργεί ο εγκέφαλος. Μόνο που ο εγκέφαλος, ως γνωστόν, δεν συνεργάζεται πάντα με τα ωραία κουτάκια που του φτιάχνουμε.

Τι δείχνει η έρευνα;

Οι ερευνητές έχουν εξετάσει ακριβώς αυτή την υπόθεση, δηλαδή αν οι μαθητές μαθαίνουν καλύτερα όταν η διδασκαλία προσαρμόζεται στο υποτιθέμενο μαθησιακό τους στυλ. Η συστηματική ανασκόπηση των Pashler και συνεργατών (2009) κατέληξε ότι δεν υπάρχουν επαρκή επιστημονικά δεδομένα που να στηρίζουν αυτή την πρακτική. Με απλά λόγια, δεν έχει αποδειχθεί ότι ένας «οπτικός τύπος» μαθαίνει καλύτερα επειδή του δίνουμε την πληροφορία οπτικά, ούτε ότι ένας «ακουστικός τύπος» μαθαίνει καλύτερα επειδή του την παρουσιάζουμε ακουστικά.

Αντίστοιχα, μεγάλες κριτικές ανασκοπήσεις έχουν δείξει ότι πολλά μοντέλα στυλ μάθησης έχουν σοβαρά προβλήματα αξιοπιστίας και εγκυρότητας. Δηλαδή δεν είναι πάντα σαφές τι ακριβώς μετρούν, αν το μετρούν σταθερά και αν αυτό που μετρούν έχει πραγματική χρησιμότητα στη μάθηση.

Γι’ αυτό και τα «στυλ μάθησης» συχνά αναφέρονται πλέον ως εκπαιδευτικός νευρομύθος. Όχι επειδή οι άνθρωποι δεν διαφέρουν μεταξύ τους, αλλά επειδή η συγκεκριμένη κατηγοριοποίηση δεν εξηγεί τη μάθηση με επιστημονικά αξιόπιστο τρόπο.

Άρα δεν υπάρχουν διαφορές στον τρόπο που μαθαίνουμε;

Φυσικά και υπάρχουν. Οι άνθρωποι διαφέρουν στην προσοχή, στην ενεργό μνήμη, στη γλωσσική ικανότητα, στην προηγούμενη γνώση, στο κίνητρο, στην ταχύτητα επεξεργασίας και στις στρατηγικές που χρησιμοποιούν. Αυτές οι διαφορές είναι πολύ πιο σημαντικές από την ετικέτα «οπτικός» ή «ακουστικός» τύπος.

Επίσης, έχει σημασία και το ίδιο το υλικό. Αν κάποιος μαθαίνει ανατομία, ένα σχήμα μπορεί να είναι πολύ βοηθητικό. Αν μαθαίνει προφορά σε μια ξένη γλώσσα, η ακουστική πληροφορία είναι απαραίτητη. Αν μαθαίνει μια κινητική δεξιότητα, χρειάζεται εξάσκηση στην πράξη. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ο άνθρωπος έχει ένα σταθερό «στυλ μάθησης». Σημαίνει ότι διαφορετικά είδη πληροφορίας χρειάζονται διαφορετικούς τρόπους παρουσίασης.

Τι βοηθά πραγματικά τη μάθηση;

Η μάθηση φαίνεται να ενισχύεται περισσότερο όταν ο άνθρωπος επεξεργάζεται ενεργά την πληροφορία. Δηλαδή όταν προσπαθεί να την κατανοήσει, να τη συνδέσει με προηγούμενες γνώσεις, να την ανακαλέσει, να την εφαρμόσει και να την εξηγήσει με δικά του λόγια.

Στρατηγικές όπως η αυτοεξέταση, η ανάκληση από τη μνήμη και η κατανεμημένη επανάληψη στον χρόνο έχουν ισχυρότερη ερευνητική υποστήριξη από τα στυλ μάθησης. Δεν αρκεί, δηλαδή, να ξαναδιαβάζουμε παθητικά κάτι δέκα φορές και να ελπίζουμε ότι ο εγκέφαλος θα συγκινηθεί από την προσπάθειά μας. Συνήθως δεν συγκινείται. Θέλει δουλειά, ανάκληση και επανάληψη με νόημα (Dunlosky et al., 2013).

Και οι εικόνες, τα βίντεο, τα σχεδιαγράμματα;

Αυτά μπορούν να βοηθήσουν πολύ, αλλά όχι επειδή «είμαστε οπτικοί τύποι». Βοηθούν όταν είναι σωστά σχεδιασμένα και όταν υποστηρίζουν την κατανόηση. Η θεωρία της πολυτροπικής μάθησης δείχνει ότι οι άνθρωποι μπορούν να μαθαίνουν καλύτερα από συνδυασμό λέξεων και εικόνων, όταν αυτός ο συνδυασμός είναι οργανωμένος και δεν υπερφορτώνει τη σκέψη.

Άρα, δεν είναι το ίδιο να πούμε «βάλε εικόνες γιατί είμαι οπτικός τύπος» και «βάλε εικόνες γιατί η συγκεκριμένη έννοια έχει χωρική, οπτική ή δομική πληροφορία που γίνεται πιο κατανοητή με ένα σχήμα». Το δεύτερο είναι πολύ πιο κοντά στην επιστήμη. Και λίγο λιγότερο κοντά στο εκπαιδευτικό ζώδιο.

Τελικά τι ισχύει;

Τα στυλ μάθησης, όπως συνήθως παρουσιάζονται, δεν υποστηρίζονται επαρκώς από την επιστημονική βιβλιογραφία. Δεν υπάρχουν πειστικά δεδομένα ότι οι μαθητές μαθαίνουν καλύτερα όταν η διδασκαλία προσαρμόζεται σε έναν υποτιθέμενο οπτικό, ακουστικό ή κιναισθητικό τύπο.

Αυτό που υπάρχει είναι κάτι πιο σύνθετο και πολύ πιο ενδιαφέρον: διαφορετικές νοητικές ικανότητες, διαφορετικές ανάγκες, διαφορετική προηγούμενη γνώση και διαφορετικές στρατηγικές μάθησης.

Ο στόχος, λοιπόν, δεν είναι να βάλουμε τον μαθητή σε κουτάκι. Είναι να του δώσουμε πολλούς τρόπους να κατανοήσει, να επεξεργαστεί και να θυμηθεί την πληροφορία. Γιατί ο εγκέφαλος δεν μαθαίνει επειδή τον βαφτίσαμε «οπτικό». Μαθαίνει όταν τον βάζουμε να δουλέψει.