Ενεργό ερευνητικό πρωτόκολλο Για συμμετοχή πατήστε εδώ
Τι είναι η νόσος Alzheimer;
Η νόσος Alzheimer είναι μια προοδευτική νευροεκφυλιστική νόσος του εγκεφάλου. Αυτό σημαίνει ότι εξελίσσεται σταδιακά και επηρεάζει όλο και περισσότερο τις νοητικές λειτουργίες του ατόμου, όπως τη μνήμη, τη σκέψη, τον λόγο, τον προσανατολισμό, την κρίση και την καθημερινή λειτουργικότητα. Δεν είναι απλώς «ξεχνάω πού άφησα τα κλειδιά μου». Είναι μια κατάσταση που, με τον χρόνο, δυσκολεύει το άτομο να οργανώσει την καθημερινότητά του, να θυμηθεί πρόσφατα γεγονότα, να πάρει αποφάσεις και να αυτοεξυπηρετηθεί.
Alzheimer και άνοια είναι το ίδιο;
Όχι ακριβώς. Η άνοια δεν είναι μία συγκεκριμένη νόσος, αλλά ένας γενικός όρος που περιγράφει σημαντική έκπτωση των νοητικών λειτουργιών σε βαθμό που επηρεάζεται η καθημερινή ζωή. Η νόσος Alzheimer είναι η συχνότερη αιτία άνοιας, αλλά δεν είναι η μόνη. Υπάρχουν και άλλες μορφές, όπως η αγγειακή άνοια, η μετωποκροταφική άνοια και η άνοια με σωμάτια Lewy. Δηλαδή η άνοια είναι το σύνδρομο, η Alzheimer είναι μία από τις βασικές νόσους που μπορεί να την προκαλέσουν.
Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο;
Στη νόσο Alzheimer παρατηρούνται αλλαγές στον εγκέφαλο πολλά χρόνια πριν γίνουν εμφανή τα πρώτα συμπτώματα (η βιβλιογραφία επισημαίνει έως και 20 χρόνια πριν). Δύο από τα πιο γνωστά βιολογικά χαρακτηριστικά της νόσου είναι η συσσώρευση β-αμυλοειδούς σε μορφή πλακών και οι αλλοιώσεις της πρωτεΐνης tau, που δημιουργούν νευροϊνιδιακά πλέγματα. Αυτές οι αλλαγές συνδέονται με διαταραχή της επικοινωνίας μεταξύ των νευρώνων, απώλεια νευρωνικών συνδέσεων και, σταδιακά, θάνατο νευρικών κυττάρων.

Συχνά επηρεάζονται νωρίς περιοχές όπως ο ιππόκαμπος και ο ενδορινικός φλοιός, που είναι κρίσιμες για τη δημιουργία νέων αναμνήσεων. Γι’ αυτό και ένα από τα πρώτα συμπτώματα είναι συνήθως η δυσκολία στην απομνημόνευση πρόσφατων πληροφοριών.
Ποια είναι τα πρώτα συμπτώματα;
Η νόσος Alzheimer δεν εμφανίζεται σε όλους με τον ίδιο τρόπο. Ωστόσο, συχνά πρώιμα σημάδια είναι:
- δυσκολία στην ανάκληση πρόσφατων γεγονότων ή συζητήσεων,
- επαναλαμβανόμενες ερωτήσεις,
- δυσκολία στην οργάνωση καθημερινών δραστηριοτήτων,
- σύγχυση με τον χρόνο ή τον τόπο,
- δυσκολία στην εύρεση λέξεων,
- μειωμένη κρίση,
- αλλαγές στη διάθεση ή στην προσωπικότητα,
- απόσυρση από κοινωνικές δραστηριότητες.

Η φυσιολογική γήρανση μπορεί να φέρει κάποια επιβράδυνση ή περιστασιακή αφηρημάδα. Όμως η μνήμη που επηρεάζει ουσιαστικά την καθημερινή ζωή δεν θεωρείται φυσιολογικό μέρος της γήρανσης.
Είναι μόνο θέμα μνήμης;
Όχι. Η μνήμη είναι συχνά το πιο εμφανές σύμπτωμα, αλλά η νόσος Alzheimer επηρεάζει και άλλες νοητικές λειτουργίες. Μπορεί να επηρεαστούν η γλώσσα, η προσοχή, η ικανότητα επίλυσης προβλημάτων, ο προσανατολισμός, η οπτικοχωρική αντίληψη και η ικανότητα του ατόμου να εκτελεί σύνθετες καθημερινές δραστηριότητες. Σε πιο προχωρημένα στάδια μπορεί να εμφανιστούν δυσκολίες στην επικοινωνία, στην αναγνώριση οικείων προσώπων, στην κίνηση, στην κατάποση και στην αυτοφροντίδα.
Ποιοι παράγοντες αυξάνουν τον κίνδυνο;
Ο σημαντικότερος γνωστός παράγοντας κινδύνου είναι η ηλικία, αλλά η νόσος Alzheimer δεν είναι αναπόφευκτη συνέπεια του γήρατος. Στην εμφάνιση της νόσου φαίνεται να συμβάλλει ένας συνδυασμός παραγόντων, όπως γενετική προδιάθεση, καρδιαγγειακή υγεία, μεταβολικοί παράγοντες, τρόπος ζωής και περιβαλλοντικές επιδράσεις.
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, η σωματική δραστηριότητα, η αποφυγή καπνίσματος, ο περιορισμός της επιβλαβούς κατανάλωσης αλκοόλ, η υγιεινή διατροφή και η ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης, της χοληστερίνης και του σακχάρου συνδέονται με μείωση του κινδύνου νοητικής έκπτωσης και άνοιας.
Πώς γίνεται η διάγνωση;
Η διάγνωση δεν βασίζεται σε μία μόνο εξέταση. Συνήθως περιλαμβάνει λήψη ιστορικού, πληροφορίες από την οικογένεια, αξιολόγηση της καθημερινής λειτουργικότητας, νευρολογική εξέταση, νευροψυχολογική αξιολόγηση, αιματολογικές εξετάσεις και, όταν χρειάζεται, απεικονιστικό έλεγχο ή βιοδείκτες. Στόχος δεν είναι μόνο να διαπιστωθεί αν υπάρχει νοητική έκπτωση, αλλά και να διερευνηθεί η αιτία της.
Αυτό είναι σημαντικό, γιατί η μνήμη μπορεί να επηρεαστεί και από άλλες καταστάσεις, όπως κατάθλιψη, άγχος, διαταραχές ύπνου, φαρμακευτικές παρενέργειες, θυρεοειδικές διαταραχές, έλλειψη βιταμινών ή αγγειακά προβλήματα. Κάποιες από αυτές τις αιτίες είναι αντιμετωπίσιμες ή αναστρέψιμες.
Υπάρχει θεραπεία;
Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει θεραπεία που να εξαλείφει πλήρως τη νόσο Alzheimer. Υπάρχουν, όμως, φαρμακευτικές και μη φαρμακευτικές παρεμβάσεις που μπορούν να βοηθήσουν στη διαχείριση των συμπτωμάτων, στη διατήρηση της λειτουργικότητας για περισσότερο χρόνο και στη βελτίωση της ποιότητας ζωής του ατόμου και της οικογένειας. Τα τελευταία χρόνια έχουν επίσης αναπτυχθεί θεραπείες που στοχεύουν βιολογικούς μηχανισμούς της νόσου σε πρώιμα στάδια, αν και δεν είναι κατάλληλες για όλους και απαιτούν εξειδικευμένη ιατρική εκτίμηση.
Εξίσου σημαντικές είναι οι μη φαρμακευτικές παρεμβάσεις: νοητική ενδυνάμωση, προσαρμογές στο περιβάλλον, υποστήριξη των φροντιστών, σταθερή καθημερινή ρουτίνα, σωματική δραστηριότητα, κοινωνική συμμετοχή και διαχείριση συμπεριφορικών ή συναισθηματικών δυσκολιών.
Πότε πρέπει να ζητήσουμε αξιολόγηση;
Καλό είναι να ζητηθεί αξιολόγηση όταν η δυσκολία στη μνήμη ή σε άλλες νοητικές λειτουργίες αρχίζει να επηρεάζει την καθημερινότητα. Για παράδειγμα, όταν το άτομο ξεχνά συχνά πρόσφατες συζητήσεις, χάνει ραντεβού, δυσκολεύεται στη διαχείριση χρημάτων, μπερδεύεται σε γνωστές διαδρομές ή παρουσιάζει αλλαγές στη συμπεριφορά που δεν υπήρχαν πριν.
Η έγκαιρη αξιολόγηση δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει Alzheimer. Σημαίνει ότι παίρνουμε σοβαρά μια αλλαγή και αναζητούμε την αιτία της. Και αυτό, επιστημονικά και πρακτικά, είναι πάντα καλύτερο από το «ας περιμένουμε να δούμε».